Spis treści:
- W jakim stanie prawnym działają inwestorzy
- Czym są warunki techniczne dla branży budowlanej
- Odpowiedź na unijne dyrektywy
- To nie tylko nowelizacja
- Najważniejsze zmiany dotyczące projektowania nowych obiektów
Wrześniowa nowelizacja prawa budowlanego przedłużyła okres obowiązywania dotychczasowego rozporządzenia w sprawie warunków technicznych dla budynków o 18 miesięcy.
Istotne dla branży budowlanej rozporządzenie z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (dalej: WT), miało utracić moc 19 września 2026 r. Wynika to z art. 66 ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, w którym wyznaczono maksymalny czas 84 miesięcy (liczony od 20 września 2019 r.) obowiązywania określonych rozporządzeń wykonawczych wynikających z ustawy Prawo budowlane (dalej: pr. bud.). Oznacza to, że dokładnie 20 września 2026 r. powinno było wejść w życie zupełnie nowe rozporządzenie (nie tylko nowelizacja), zastępujące w całości dotychczasową wersję.
W jakim stanie prawnym działają inwestorzy
Nowe WT są obecnie w fazie projektu po konsultacjach (stan na 23 września 2026 r.), dlatego – w celu uniknięcia paraliżu branży budowlanej i przedłużenia ważności dotychczasowego rozporządzenia z 2002 r. – przyjęta została ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy – Prawo budowlane. W nowelizacji tej, podpisanej 28 sierpnia 2026 r. przez Prezydenta RP, określono vacatio legis dla nowego rozporządzenia wynoszące 18 miesięcy (dodany art. 102a pr. bud.). Jest to okres, w którym nadal obowiązywać będą przepisy z dotychczasowego rozporządzenia z 2002 r. Dla branży budowlanej będzie to więc czas na zapoznanie się z nowymi WT i przygotowanie się do stosowania tych przepisów. Zgodnie z art. 102a pr. bud. inwestor składa oświadczenie o sporządzeniu projektu na podstawie WT z 2002 r. Dopóki nowe WT nie zostaną uchwalone, w praktyce inwestorzy będą zmuszeni do składania takich oświadczeń, ponieważ nie ma możliwości stosowania nowych przepisów, zawartych w nieuchwalonym jeszcze akcie prawnym (stan na 23 września 2026 r.).
Czym są warunki techniczne dla branży budowlanej
Rozporządzenie WT to akt wykonawczy ustawy Prawo budowlane, który – poza samym pr. bud. – stanowi najważniejszy akt prawny w budownictwie. Zapisy WT stanowią zbiór konkretnych technicznych przepisów regulujących m.in. takie kwestie, jak:
- usytuowanie budynku oraz obiektów z nim związanych na działce;
- wymagania dla instalacji wodno-kanalizacyjnych, wentylacyjnych, gazowych, elektrycznych;
- zabezpieczenie przeciwpożarowe;
- dopuszczalne zużycie energii;
- dostępność dla osób z niepełnosprawnością.
Projektant ma obowiązek zaprojektować budynek zgodnie z WT, a organ administracji architektoniczno-budowlanej przed wydaniem pozwolenia na budowę (albo przy zgłoszeniu) sprawdza projekt w zakresie wyznaczonym przez pr. pub. Za pełną zgodność techniczną odpowiada projektant swoim podpisem i uprawnieniami. Projekt sprzeczny z WT wiąże się z odmową pozwolenia albo sprzeciwem do zgłoszenia, a błąd wykryty później obciąża projektanta.
Trzeba zauważyć, że choć to projektant ponosi pełną odpowiedzialność, za projekt zgodny z WT, to w razie jakichkolwiek niezgodności z wymogami rozporządzenia cierpią wszyscy uczestnicy procesu budowlanego. W chwili gdy organy nadzoru budowlanego stwierdzą niezgodności realizowanej inwestycji z WT, budowa może być wstrzymana. Koszty dostosowania obiektu do stanu zgodnego z przepisami mogą być bardzo wysokie – w skrajnych wypadkach nawet niemożliwe do poniesienia. Taki scenariusz może spowodować upadek całego przedsięwzięcia.
Odpowiedź na unijne dyrektywy
Jednym z głównych celów nowego rozporządzenia jest dostosowanie polskiego prawa budowlanego do dyrektyw unijnych związanych z ograniczeniem emisyjnym budynków, tj. EPBD [1] oraz RED III [3]. Dyrektywa EPBD ma się przyczynić do osiągnięcia zeroemisyjności budynków [3] do 2050 r. Zawiera szereg regulacji, których nadrzędnym celem jest racjonalizacja zużycia energii w budynkach. Dyrektywa różnicuje zakres zmian i daty ich wejścia w życie w zależności od rodzaje budynku:
- od 1 stycznia 2028 r. – obligatoryjna zeroemisyjność nowych budynków publicznych;
- od 1 stycznia 2030 r. – obligatoryjna zeroemisyjność wszystkich nowych budynków;
- od 1 stycznia 2050 r. – obligatoryjna zeroemisyjność wszystkich budynków; od tego dnia wszystkie budynki w Polsce muszą być zeroemisyjne.
Unia Europejska zobowiązuje w ten sposób państwa członkowskie do stopniowego modernizowania istniejących obiektów, aby do 2050 r. osiągnąć zeroemisyjność wszystkich budynków na terenie kraju.
Dyrektywa RED III natomiast jest kolejną wersją dyrektywy o odnawialnych źródłach energii, przyjętą w ramach szerszej polityki Europejskiego Zielonego Ładu. RED III wprowadza wyższe cele klimatyczne i energetyczne oraz wzmacnia przepisy dotyczące zrównoważonego rozwoju. Cele ustalone w RED III są następujące:
- wzrost do 40% minimalnego udziału energii odnawialnej w całkowitym zużyciu energii w UE do 2030 r.;
- ograniczenie emisji: w biopaliwach i biopłynach należy zredukować emisję gazów cieplarnianych o co najmniej 65% do 2030 r.;
- podwyższone wymagania dla biomasy;
- rozwój nowych technologii: zachęta do inwestowania w innowacyjne technologie energii odnawialnej.
To nie tylko nowelizacja
Nowe warunki techniczne nie tylko zostaną rozszerzone względem wcześniejszych – wchłoną one również dotychczasowe rozporządzenie z 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych. Zasady użytkowania budynków mieszkalnych (konserwacja, kontrole, obowiązki zarządców i użytkowników) zostaną uregulowane w osobnym dziale XII.
Rozporządzenie ma też nową strukturę: 13 działów i 13 załączników (10 zupełnie nowych, 3 zmodyfikowane względem dotychczasowych). Dokument został wzbogacony o nowe załączniki, takie jak graficzne objaśnienia sposobu mierzenia odległości od granicy działki, odległości studni, punktu oczekiwania na ewakuację na klatce schodowej czy szczegółowe wymagania izolacyjności cieplnej przegród.
Data wejścia w życie nowych WT nie równa się wejściu w życie wszystkich przepisów zawartych w tym rozporządzeniu. Aby dać czas branży budowlanej na przygotowanie się do dużych zmian, zastosowano kilka okresów przejściowych.
Najważniejsze zmiany dotyczące projektowania nowych obiektów
1. Fotowoltaika
Dział VI (bezpieczeństwo pożarowe) WT rozszerzono m.in. o zasady projektowania instalacji fotowoltaicznej. Uregulowano m.in.: sposób prowadzenia przewodów, obowiązek instalowania wyłączników awaryjnych PV, stosowanie urządzeń do monitorowania zabezpieczeń instalacji, warunki montażu paneli na dachu, obowiązkowe oznakowanie informujące o obecności instalacji PV w budynku. Ponadto dopuszczono mikroinstalację balkonową PV dla lokali w budynków wielorodzinnych.
2. Magazyny energii
Dział VI został wzbogacony o regulacje dotyczące domowych i budynkowych magazynów energii o pojemności powyżej 2 kWh (próg zgodny z unijnym rozporządzeniem 2023/1542 w sprawie baterii i zużytych baterii). Określono wymagania dla magazynów w zależności od ich pojemności, takie jak wydzielenie odpowiednich stref pożarowych czy stosowanie systemów detekcji gazów palnych. Wyznaczono dopuszczalną łączną pojemność magazynów w jednej strefie pożarowej budynku nieprzeznaczonego wyłącznie na magazynowanie energii (maks. 600 kWh). Analogicznie jak w przypadku fotowoltaiki nałożono obowiązek stosowania wyłączników awaryjnych magazynów. Uregulowanie także kwestie poprawnego montażu urządzeń na zewnątrz budynku lub na dachu.
3. Obowiązek wykorzystania energii słonecznej
Rozporządzenie wprowadza obowiązek projektowania budynku z uwzględnieniem optymalnego wykorzystania OZE, w tym energii słonecznej (zgodnie z dyrektywą EPBD). Dotyczy to:
- nowych budynków mieszkalnych,
- nowych budynków niemieszkalnych o powierzchni użytkowej powyżej 250 m2,
- zadaszonych stanowisk postojowych przylegających do budynków mieszkalnych,
- w określonych przypadkach – także użytkowanych budynków niemieszkalnych powyżej 500 m2.
Wymóg ten stosuje się jednak, „o ile jest to odpowiednie pod względem technicznym, funkcjonalnym i ekonomicznym”. Nie jest to więc bezwzględny nakaz montażu paneli na każdym budynku. Dodatkowo przy instalacjach PV/solarnych trzeba rozważyć zastosowanie magazynu energii.
4. Dostępność lokali mieszkalnych dla osób z niepełnosprawnością
Rozszerzono dział III (budynki i pomieszczenie) o rozdział 8 poświęcony osobom z niepełnosprawnością. Nowe WT wymuszają, by w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych co najmniej 6% lokali (nie mniej niż 1) było dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnością, przy czym budynki do 4 lokali są zwolnione z tego obowiązku. Próg 6% zaczerpnięto z badania PFRON z 2017 r., w którym tyle osób z niepełnosprawnością wskazało dostosowanie mieszkania jako swoją najważniejszą potrzebę. Rozporządzenie określa wymogi dotyczące stolarki drzwiowej i okiennej w takich lokalach, wysokość łączników instalacji elektrycznej i gniazd, zachowanie odpowiedniej przestrzeni manewrowej oraz szerokość korytarzy.
5. Światłowody
Rozdział o instalacjach telekomunikacyjnych częściowo jest wdrożeniem unijnego rozporządzenia 2024/1309 (akt w sprawie infrastruktury gigabitowej (GIA)). Najważniejszą zmianą jest rozszerzenie obowiązku wyposażenia w światłowodową infrastrukturę telekomunikacyjną (od przełącznicy budynkowej po gniazdo w lokalu) na budynki mieszkalne jednorodzinne inne niż wolnostojące – czyli szeregowe i bliźniacze, które dotychczas nie były nim objęte.
6. Parkingi: ładowarki EV, rowery, uproszczone odległości
W nowych WT pojawia się obowiązek wyposażenia stanowisk postojowych w infrastrukturę ładowania pojazdów elektrycznych, zgodnie z art. 12a ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych, a także miejsc dla rowerów – zarówno dla stałych użytkowników, jak i gości. Uproszczono także kwestię odległości miejsc postojowych od budynków – dla zgrupowań powyżej 10 stanowisk mają one się znajdować min. 10 m od okien budynków mieszkalnych/oświaty/zdrowia i placów zabaw oraz 6 m od granicy działki (w rozporządzeniu z 2002 r. wymogi dla zgrupowań powyżej 60 miejsc postojowych są surowsze). Nowością jest osobny standard wymiarów miejsc dla motocykli i możliwość zwężenia miejsca dla osoby z niepełnosprawnością z 3,6 do 2,5 m przy zachowaniu dodatkowego przejścia o szerokości min. 1,2 m wzdłuż dłuższego boku.
7. Wentylacja
To branża kluczowa w obszarze emisji CO2. Rozporządzenie wymusza zwiększenie odzysku ciepła (rekuperacji) w projektowanych systemach wentylacji. Graniczną wydajność instalacji wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej, przy której obowiązkowe jest stosowanie odzysku ciepła, obniżono z 500 m3/h do 250 m3/h. Oznacza to, że odzysk ciepła stanie się standardem w niemal każdym nowym budynku mieszkalnym i biurowym.
Podniesiono wymagania dotyczące sprawności temperaturowej urządzeń do odzyskiwania ciepła – z 50% do 73%.
Nowe WT wymagają wyposażenia instalacji w urządzenia umożliwiające ciągłe monitorowanie jej sprawności oraz informowanie o istotnych zmianach wydajności i konieczności serwisowania.
Dodatkowo w budynkach użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego oraz produkcyjnych wprowadzono obowiązek stosowania urządzeń pomiarowych i sterujących do monitorowania i regulacji parametrów powietrza, takich jak czystość, temperatura, wilgotność i prędkość ruchu. Wymóg automatyki i monitoringu sprawności stosuje się tylko wtedy, gdy jest to odpowiednie pod względem technicznym, funkcjonalnym i ekonomicznym. Za ekonomicznie uzasadnione uznaje się rozwiązanie, w którym okres zwrotu z inwestycji (ROI) nie jest dłuższy niż 5 lat.
Wprowadzono także nowe standardy filtracji powietrza oraz zakaz emisji CO2 z paliw kopalnych na miejscu. Dla nowych budynków (od 2028 r. publicznych, od 2030 r. wszystkich pozostałych) wprowadzono wymóg, aby źródła ciepła, chłodu i energii elektrycznej nie emitowały na miejscu CO2 z paliw kopalnych. W praktyce promuje to integrację rekuperacji z pompami ciepła i fotowoltaiką.
Przypisy
- Dyrektywa 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (DzUrz UE L 2024, s. 1275).
- Dyrektywa 2023/2413 z dnia 18 października 2023 r. zmieniająca dyrektywę (UE) 2018/2001, rozporządzenie (UE) 2018/1999 i dyrektywę 98/70/WE w odniesieniu do promowania energii ze źródeł odnawialnych (DzUrz UE L 2023, s. 2413).
- Budynek zeroemisyjny to budynek, który nie generuje emisji gazów cieplarnianych (lub ich emisja jest znikoma) i w całości pokrywa swoje zapotrzebowanie na energię z odnawialnych źródeł energii.
Autor
Bartłomiej Rogowski
inżynier budownictwa z uprawnieniami budowlanymi sanitarnymi do kierowania robotami budowlanymi i projektowania; ma doświadczenie w kierowaniu robotami i nadzorze nad utrzymaniem obiektów budowlanych
